Rodzaje bólu – mechanizm powstawania bólu i leczenie bólu w fizjoterapii

Każdy doświadczył kiedyś bólu, ale nie każdy wie, jak i dlaczego powstaje to odczucie. Nie ma jednej ustalonej definicji bólu, chociaż lekarze, w tym prof. Jan Dobrogowski, spróbowali taką stworzyć. Według niego “ból jest nieprzyjemnym odczuciem zmysłowym i emocjonalnym związanym z rzeczywistym lub potencjalnie zagrażającym uszkodzeniem ciała albo opisywanym w kategoriach takiego uszkodzenia” [1].  Ból powstaje na podstawie psychicznej interpretacji zachodzących zjawisk, zostaje zmodyfikowany przez wcześniejsze doświadczenia i uwarunkowania psychosomatyczne.

Podstawowym zadaniem bólu jest jego rola ostrzegająco-ochronna. Po pierwsze więc, ból ostrzega o uszkodzeniu tkanek, a po drugie – chroni organizm, ponieważ wyzwala procesy, które mają ograniczyć do minimum wspomnianie uszkodzenie.

Jak powstaje ból?

Proces powstawania odczucia bólowego nazywamy nocycepcją. Obejmuje on cztery etapy.

1. Początkowo dochodzi do zamiany energii działającego bodźca uszkadzającego (mechanicznego, termicznego, chemicznego) na impuls elektryczny, przewodzony włóknami nerwowymi z obwodowych zakończeń neuronu nocyceptorowego.
2. Uszkodzenie tkanek prowadzi do uwalniania mediatorów, które są odpowiedzialne za objawy takie jak: obrzęk, zaczerwienienie, zwiększenie wrażliwości w uszkodzonych tkankach.
3. Impuls elektryczny dostaje się do rdzenia kręgowego, a stamtąd do wyższych pięter ośrodkowego układu nerwowego, aby ulec percepcji w mózgu.
4. W wyniku tej ostatniej powstają lęk, agresja i gniew oraz kształtowane są modele zachowań związanych z bólem.

Ból przewlekły (chroniczny)

Mówimy o nim, gdy chory odczuwa dolegliwości bólowe dłużej niż 3 miesiące lub gdy utrzymują się one mimo wygojenia tkanek. Coraz więcej specjalistów do bólu chronicznego zalicza także ten, który towarzyszy chorobom przewlekłym i pojawia się okresowo. Ból przewlekły można określić mianem choroby samej w sobie, która wymaga wielokierunkowego postępowania terapeutycznego.

Rodzaje bólu – podział ze względu na patomechanizm

Ból może być konsekwencją podrażnienia receptorów bólowych, zwanych nocyceptorami (ból nocyceptywny) lub obniżenia ich progu pobudliwości (znany jako ból receptorowy).

Może także wystąpić w przypadku uszkodzenia struktur układu nerwowego (ból niereceptorowy neuropatyczny) oraz pojawić się bez towarzyszącego mu uszkodzenia tkanek (ból niereceptorowy psychogenny).

Leczenie bólu a zabiegi fizykalne

W fizjoterapii bardzo duże znaczenie ma tzw. bramkowa teoria bólu (z ang. gate control theory). W uproszczeniu można powiedzieć, że sprowadza się ona do następującego stwierdzenia: każdy impuls nerwowy informujący o bólu musi najpierw przejść przez pewien punkt w rdzeniu kręgowym i to tam decydowane jest, czy impuls bólowy ma zostać przesłany dalej (do mózgu) czy też nie. Jeżeli na drodze impulsu bólowego stanie inny, silniejszy impuls, to informacja o bólu może nie dotrzeć do mózgu, co oznacza, że nie odczujemy bólu.

Najbardziej rozpowszechnionym zabiegiem, mającym na celu hamowanie przekazywania impulsu bólowego, jest elektroterapia przy użyciu prądu TENS. W zależności od wyboru rodzaju prądu TENS, efekt analgetyczny zabiegu (zmniejszenie lub zlikwidowanie odczuwania bólu) utrzymuje się przez różny czas. Szczegółowo o przeciwbólowym wpływie tych zabiegów piszemy w artykule: Prądy TENS – zastosowanie w rehabilitacji i polecane aparaty.

• 
  4370.00 zł
  Aparat do elektroterapii BARDOMED E1
  Zobacz w sklepie
• 
  11100.00 zł
  Aparat do elektroterapii Enraf-Nonius Endomed 482 - 1498920
  Zobacz w sklepie
• 
  3115.00 zł
  Przenośny aparat do elektroterapii T-ONE REHAB
  Zobacz w sklepie

Warto zwrócić uwagę także na działanie laseroterapii wysokoenergetycznej. Firma Mectronic Medicale – prowadząc badania nad swoją flagową terapią laserem wysokoenergetycznym – opatentowała tryb E2C, który obniża dolegliwości bólowe już po 3 minutach zabiegu.

• 
  48000.00 zł
  Laser wysokoenergetyczny iLUX PLUS 10 W, 810nm + 980nm
  Zobacz w sklepie
• 
  52000.00 zł
  Laser wysokoenergetyczny iLUX PLUS 15 W, 810nm + 980nm
  Zobacz w sklepie
• 
  66000.00 zł
  Laser wysokoenergetyczny iLUX PLUS 20 W, 810nm + 980nm
  Zobacz w sklepie

Wykorzystane długości fal i tryb impulsowy zapewniają atermiczność zabiegu (tkanki nie nagrzewają się), więc laser iLUX może być stosowany nawet w ostrej fazie zapalnej. Laser ten jest bardzo doceniany przez fizjoterapeutów pracujących w klubach sportowych, ponieważ skraca nawet o 50% powrót zawodnika do pełnej aktywności sportowej. Szczegóły dotyczące działania lasera, a także konkretne parametry zabiegu prezentujemy w tekście: Laser wysokoenergetyczny w leczeniu bólu oraz w poniższym filmiku.

Jako dystrybutor laserów wysokoenergetycznych iLUX dajemy możliwość bezpłatnego przetestowania aparatów. Fizjoterapeutów i właścicieli gabinetów rehabilitacyjnych zapraszamy do kontaktu.

Uwaga! Aparat zaprezentowany w filmie pochodzi z wcześniejszej serii Mectronic Medicale. W 2021 roku producent poszerzył ofertę, a także zmienił design oraz parametry aparatów, ale urządzenia umożliwiają osiągnięcie tych samych efektów terapeutycznych. W przypadku wątpliwości, prosimy o kontakt z naszymi doradcami.

Źródło:

1. Dobrogowski J., Zajączkowska R., Dutka J., Wordliczek J. Patofizjologia i klasyfikacja bólu. Pol. Przegl. Neurol 2011;7(1):20-30.